Mỗi lần gặp cô, họ đều nói: “Guẩy à, đẻ con trai cho nhà chồng đi chứ”
Rốt cục, cô cũng phải đồng ý cho chồng đi mua con. Cô bảo: “Mình là đứa gái biết đẻ mà, không mua đâu, tốn tiền lắm”.
Nó theo cô lên nương, xuống chợ rồi còn chui cả vào trong giấc ngủ của cô như con vắt đói. Câu nói ấy cứ ám ảnh cô mãi. Vợ đói, con đói, phải bán bớt miệng ăn đi thôi. Bởi dù sao ông cũng không muốn nghe dân bản bàn tán mãi chuyện con gái ông không đẻ được một đứa con trai nối dõi cho nhà chồng.
Thế nhưng, con trai út mất cũng đã mười mấy mùa trăng mà cái bụng cô vẫn chẳng lùm lùm lên được. Vợ chồng Chảu lấy nhau vài năm thì 4 đứa con, 3 gái 1 trai tuần tự ra đời.
Vợ Chảu ngồi quay sợi phía ngoài bậu cửa, tay làm, tai hóng chuyện chồng với khách, miệng thảng hoặc nhoẻn cười. Bà con ở đây nhiều người suốt đời không biết đến nơi nào khác ngoài cái bản mình đang sống.
Họ sinh ra, già cỗi và lặng lẽ chết đi như cái lá của rừng núi quê mình. Hai bố con Chảu ngồi thuyền vượt sông Đà, rồi mất thêm mấy tiếng đi bộ nữa thì đến nhà Ly. Cả nhà chỉ mình nó được đi học, ba chị gái thay nhau đưa đón.
Ngày ngày, cứ mỗi lần nhìn cả ba đứa con gái cộng với cái bụng phẳng lì của vợ, Chảu lại buông tiếng thở dài. Nó chưa kịp lớn, chưa kịp đánh vần hết lượt chữ cái thì bị bố bắt về làm … cần lao chính trong nhà. Cố mãi mới được thằng con nối dõi tông đường, thế mà giờ nó bỏ vợ chồng anh ra bìa rừng nằm với ông bà tổ tiên.
Chìa cây bút với quyển sổ, bảo Sùa thử viết tên mình, cô bé giãy nảy, chạy tít ra sau nhà. Ngay cả cái tên của nó cũng là do Chảu nghĩ nát óc mấy ngày, mấy đêm để đặt. “Đói quá, phải nghỉ ở nhà đi rừng thôi, chứ đi học biết lấy gì mà ăn”, Chảu quyết đoán.
Lần lượt hai đứa em của cô bé cũng vậy. Do là đứa con nối dõi tông đường nên nó luôn được yêu chiều. Đứa lớn nhất tên Trang Thị Sùa, sinh năm 2000, năm nay gần 14 tuổi. Con trai giống như cây cột cái trong nhà.
Kể từ ngày bán trâu, Chảu và vợ thay trâu đi kéo cày. Chảu buồn lắm. Bàn tay chúng đã quen chặt củi, tỉa ngô, giờ bảo cầm bút, viết chữ còn khó hơn chuyện lên trời.
Cứ vần vật từ sáng đến tối om như thế nên cái lưng của cô bé cứ còng mãi xuống. Chảu tên đầy đủ là Trang A Chảu, người dân tộc Dao, sinh năm 1983, năm nay tròn 30 tuổi, người kho quắt, mặt nhọ nhem, mắt trũng sâu. Gió nhẹ đã lung lay chứ đừng nói gì đến bão lốc.
Thằng bé đó cũng trạc tuổi đứa con trai út xấu số của Chảu. Hỏi Chảu có biết mua bán con nít là có tội không, Chảu gãi đầu sồn sột: “Mình có mua đâu, mình mang con về thì bồi dưỡng cho nhà nó ít tiền thôi”.
2008, nhờ người mai mối, Chảu biết vợ chồng Hùng A Ly (ở xã Nậm Hãn, huyện Sìn Hồ, Lai Châu ) đang cần tiền nên muốn bán con.
Nói rồi Chảu lại rít thuốc lào, nhả khói bay vòng vòng trên mái nhà, tiếp tục kể chuyện đi mua con trai. Lúc ấy, ông Máu đang là chủ toạ Hội chữ thập đỏ của xã Huổi Só. Nó tên Trang Quý Hơn, sinh năm 2007, bụng tròn, mắt đục, có thịt có da.
Nhà nào cũng tơi tả, úp chụp vào đất như cái lá mục rơi nghiêng nằm hờ ven triền núi. Nghe nói mấy năm trước, nhà Chảu còn ở tận dưới thung lũng, nơi giờ là cái bụng chứa nước của thủy điện tỉnh Sơn La. Huổi Lóng, quê Chảu nằm rìa khu bảo tồn Vườn nhà nước Hoàng Liên, cả bản có chừng 50 nóc nhà thì đến hơn một nửa trong số đó là hộ nghèo.
Khi nghe con rể bàn chuyện đi mua con, ông Máu cũng gật đầu đồng ý. Sùa đều phải làm
Ban sơ, Guẩy cố định không đồng ý. Nó nói đưa 8 triệu rồi bế thằng bé về, mình bảo, vừa bán trâu được có 6 triệu đây này, vậy mà nó cũng đồng ý”, Chảu đắc chí, cười khùng khục, vờ ta đây vừa mua được món hời. Từ việc trông em, ủ rượu, giặt áo quần đến việc vào rừng chặt củi rồi cõng xuống chợ đổi gạo. Chảu quyết định rủ bố vợ là Trang A Máu cùng đi xem mặt đứa bé.
6 triệu đồng đổi lấy thằng nối dõi Khoảng giữa tháng 7. Ở cái bản người Dao nằm hoang biệt này, gần như vợ chồng nào cũng phải cố đẻ cho kỳ được thằng con trai để nó đi rừng với hương khói khi ba má nằm xuống.
Con trai út của Chảu sinh chưa đầy tháng thì ốm chết. Trong nhà Chảu chả có vật dụng gì đáng giá, giường chiếu rách tơi tả, chỉ duy có đói nghèo là bao năm nay vẫy còn nguyên vẹn. Bởi theo quan niệm của người Dao từ ngàn xưa để lại, nhà nào càng đông con, nhất là con trai thì càng vượng. Theo Công lý. Nhà Chảu cũng thế, từ đời cụ kỵ, ông bà ông vải đều đẻ ra cột cái, thế mà đến đời Chảu dễ thường lại tuyệt tự tuyệt tông, ra đường không dám ngửa mặt nhìn ai, đi ăn cỗ trong bản phải ngồi mãi mâm dưới thế này? Chảu đành bàn với vợ, bán con trâu cày để lấy tiền đi mua thằng con nối dõi tông đường.
Tôi giơ máy ảnh lên chụp, Chảu xua tay rối rít: “Không chụp đâu, xấu lắm à”. Bán trâu cày để mua con Đi hết một buổi chiều, tôi mới tìm được nhà Chảu. Chồng yếu không đi rừng được. “Nhà đó có 5 thằng con trai. Ngày ngày, ngoài giờ đi học, thời gian chính của Hơn là chĩnh chện trên lưng chị.
Căn nhà nằm hiu hắt ở cuối bản Huổi Lóng, xã Huổi Só, huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Hai vợ chồng cứ tay trần chọi vào đá để mưu sinh. Từ ngày có chính sách tái định cư, người dân được chuyển về nơi ở mới, nhà cửa kiên cố hơn nhưng miếng cơm manh áo vẫn là nỗi lo trực. Mấy đứa con gái Chảu, đứa nào cũng ngác ngơ, lấm lem bùn đất. Từ miếng ăn, cái mặc đến chuyện học hành của nó cũng được cả gia đình chăm chút.
Chảu lấy vợ từ năm 17 tuổi. Nhờ cái công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á này mà cả nhà Chảu được di dời lên đây, được Nhà nước xây nhà, kéo điện, dẫn nước về tới tận đầu hồi. Ảnh minh họa. Còn cái tên cũ, Chảu đã trả lại cho cha mẹ đẻ của nó, cùng với cọc tiền 6 triệu đồng. Sùa gầy nhẳng, quắt queo như cái cọng rơm. Chỉ thấy Chảu ngoái đầu ra phía cửa, dặn vợ nhớ nhốt con gà, tương lai cắp xuống chợ phiên bán lấy tiền mua cho thằng Hơn đôi dép tổ ong, tiện mua luôn cho Chảu nửa lạng thuốc lào.
Trang Thị Guẩy, vợ Chảu sinh năm 1981, người cùng bản và cũng nhọ nhem, khô héo như chồng. Chỉ cần nó kêu đau ở đâu là cả nhà Chảu như lên cơn sốt. Tôi hỏi cô bé có thích đi học không, cô bé hết liếc nhìn bố, nhìn mẹ rồi khẽ gật đầu. Gia đình nào mà hai đời không có con trai thì nhất đình phải tìm mua cho kỳ được.
Thế nhưng ngay cả khi đã bắt đủ cả ba đứa con lớn nghỉ học, nhà Chảu vẫn thường xuyên đứt bữa, cái đói cái nghèo như cái đuôi ma quái của núi rừng đeo bám. Thậm chí, họ con mua liền 3 – 4 đứa để biểu thị sự giàu có, no ấm của mình. Nhà Chảu cũng vậy, ba bốn đời nay chưa ra khỏi danh sách hộ nghèo của xã. Hôm tôi đến, thằng bé đang đi lớp.
Cô sốt ruột lắm. Nói dứt câu, Chảu lại rúc đầu vào ống điếu, tóp má, tóp miệng để rít, khói thuốc bay vòng vòng. Chẳng thế mà ngồi cạn một buổi chiều, mặt trời đã lặn xuống đỉnh rừng vẫn không thấy vợ con Chảu nhúc nhắc gì đến chuyện nổi lửa nấu cơm.
Và cô cũng sợ đối mặt với những người trong dòng họ nhà chồng. Chảu ưng lắm, liền hẹn với đôi vợ chồng Ly là mai kia chọn được ngày đẹp sẽ sang … giao thiệp.
